Bạn có biết: Quá trình tiêu hóa thức ăn diễn ra như thế nào?

Qua các bữa ăn hàng ngày, chúng ta nạp rất nhiều thức ăn vào cơ thể. Vậy, đã bao giờ bạn thắc mắc hệ tiêu hóa sẽ hoạt động như thế nào để có thể hấp thu đầy đủ các dưỡng chất từ thức ăn vào cơ thể hay chưa? Hệ thống tiêu hóa được thiết kế độc nhất vô nhị để tiêu hóa thức ăn thành các chất dinh dưỡng và cơ thể sử dụng các chất dinh dưỡng này để phát triển, nạp năng lượng và sửa chữa tế bào.

Vậy, quá trình tiêu hóa thức ăn hoạt động như thế nào để có thể thực hiện chức năng quan trọng này? Hãy cùng LMS tìm hiểu quá trình tiêu hóa diễn hóa diễn ra trong cơ thể bạn mỗi ngày.

1. Quá trình tiêu hóa thức ăn diễn ra thế nào?

Chúng ta có thể hiểu một cách dễ dàng hành trình tiêu hóa thức ăn gồm các giai đoạn sau: Ăn vào, nhào trộn, tiêu hóa vật lý, tiêu hóa hóa học, hấp thụ và đào thải.

Tiêu hóa là quá trình phân hủy các phân tử thức ăn, chuyển hóa thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà cơ thể có thể hấp thu để tăng trưởng, nạp năng lượng và sửa chữa các tế bào. Tiêu hóa cơ học là chia nhỏ, xé nhỏ khối thức ăn lớn thành các miếng nhỏ để có thể dễ dàng di chuyển trong hệ tiêu hóa còn tiêu hóa hóa học là quá trình phá vỡ thức ăn thông qua việc sử dụng acid và enzyme thành các phân tử nhỏ mà cơ thể có thể hấp thu.

Các chất như đường bột, chất béo, chất đạm, vitamin và khoáng chất sẽ được phân giải ở từng giai đoạn khác nhau của quá trình tiêu hóa còn chất xơ thì tương đối là được giữ nguyên.

Tiêu hóa thức ăn
Tiêu hóa là quá trình phân hủy các phân tử thức ăn, chuyển hóa thức ăn thành các chất dinh dưỡng mà cơ thể có thể hấp thu để tăng trưởng, nạp năng lượng và sửa chữa các tế bào.

2. Hành trình tiêu hóa thức ăn ở từng cơ quan trong hệ tiêu hóa

Ở miệng

Quá trình tiêu hóa bắt đầu khi thức ăn được đưa vào trong miệng. Trong khoang miệng răng và lưỡi sẽ làm nhiệm vụ nhai, xé nhỏ thức ăn và lúc này các tuyến nước bọt cũng được tiết ra để giúp nhào trộn thức ăn. Động tác nhai sẽ giúp chia thức ăn thành những miếng nhỏ thành kích thước phù hợp để nuốt và cũng để các enzyme hoạt động hiệu quả hơn. Nước bọt có chứa các men hay còn gọi là enzyme, dùng để phân hủy tinh bột thành các chất đường đơn.

Về cơ bản, quá trình tiêu hóa ở miệng gồm 2 hành động là nhai và nuốt, Vì hành động nuốt là tự nhiên nên khi ăn chúng ta cần phải nhai kỹ tránh bị nghẹn. Vì thời gian thức ăn ở miệng rất ngắn, sự tiêu hóa ở đây chưa đáng kể nên chưa có hiện tượng hấp thụ

Cổ họng

Sự phối hợp giữa răng, môi, má, lưỡi và hàm với nhau để tạo thành một khối thức ăn gắn kết để chuẩn bị được nuốt Cổ họng là điểm đến tiếp theo cho thực phẩm từ miệng đi xuống. Thức ăn di chuyển tới họng, lúc này đường dẫn khí đến phổi được đóng lại bằng một nắp thanh quản bao phủ lỗ mở của khí quản (khí quản dẫn đến phổi). Đường dẫn khí đóng lại ở giai đoạn này nhằm để bảo vệ để thức ăn và đồ uống không đi vào phổi.

Ở thực quản

Thực quản là một ống cơ kéo dài từ hầu họng đến dạ dày, có chiều dài khoảng 25 – 30cm, có hình dẹt vì các thành áp sát vào nhau còn nếu trong trường hợp nuốt thức ăn thì thực quản có hình ống. Thức ăn được thực quản đưa xuống dạ dày bằng các đợt cơn co thắt hay còn được gọi là nhu động.

Điểm giữa thực quản và dạ dày có cơ vòng thực quản dưới nhằm giữ cho thức ăn ở dạ dày không trào ngược lên thực quản. Những chất lỏng dễ tiêu hóa thì tự rơi xuống dạ dày không cần qua các đợt co thắt. Trái lại những chất đặc hơn, khó tiêu hóa hơn thì sẽ được di chuyển nhờ sóng nhu động chậm của thực quản, kết hợp với trọng lượng của thức ăn.

Dạ dày

Dạ dày là đoạn phình ra của ống tiêu hóa giống hình chữ J. Được ví như một cái máy trộn có khả năng co giãn. Dạ dày có chức năng vô cùng quan trọng khi vừa là nơi tiếp nhận lưu trữ chất dinh dưỡng của cơ thể vừa là nơi chuyển hóa các chất trong thức ăn.

Dạ dày giúp tiêu hóa thức ăn bằng cách giải phóng các protease (enzyme tiêu hóa protein như pepsin) và axit HCl, cung cấp pH axit để cho các protease hoạt động. Với các bó cơ khỏe của mình thực hiện chức năng trộn lẫn thức ăn nhận được với acid dịch vị và các enzyme để thủy phân các protein phức tạp.

Một lượng nhỏ những chất tan trong dầu, sắt và một số loại thuốc được hấp thụ trực tiếp cũng bắt đầu được hấp thụ từ giai đoạn này. Thức ăn sẽ ở trong dạ dày khoảng 30 phút sau đó sẽ đưa từng đợt thức ăn xuống tá tràng với tốc độ phù hợp. Lúc này tá tràng sẽ trung hòa acid, dịch mật và tụy trước khi xuống hỗng tràng và hồi tràng.

Dạ dày có chức năng vô cùng quan trọng khi vừa là nơi tiếp nhận lưu trữ chất dinh dưỡng của cơ thể vừa là nơi chuyển hóa các chất trong thức ăn.

Ruột non

Ruột non là một cơ quan trong đường tiêu hóa,  nằm giữa dạ dày và ruột già. Quá trình tiêu hóa ở ruột non diễn ra với tốc độ khá chậm, do đây là nơi diễn ra hầu hết quá trình tiêu hóa.

Ba cơ quan đóng vai trò quan trọng trong việc giúp dạ dày và ruột non tiêu hóa được thức ăn gồm: 

  • Tuyến tụy: trong quá trình tiêu hóa thức ăn tuyến tụy tiết ra một số enzyme .Những enzyme này bao gồm amylase tiêu hóa carbohydrate, trypsin và chymotrypsin dùng để tiêu hóa protein, và lipase để phân huỷ chất béo
  • Gan: hai chức năng chính của gan trong hệ thống tiêu hóa là tiết dịch mật mỗi ngày gan sản xuất khoảng 1 lít dịch mật, số mật này được dự trữ ở túi mật  khi cần sẽ được tiết vào ruột non để giúp cơ thể tiêu hóa thức ăn dễ dàng hơn. Chức năng còn lại là lọc máu có các chất dinh dưỡng vừa được hấp thụ đến từ ruột non.
  • Túi mật: Túi mật là một túi chứa dịch mật, có hình quả lê và nằm ngay dưới gan, có tác dụng co bóp đẩy dịch mật vào ống mật chủ để từ đó vào tá tràng và xuống ruột non, giúp tiêu hóa các chất béo.

Ở đây thức ăn tiếp tục được phân tách thành các thành phần phân tử có thể hấp thụ vào máu:

  • Protein bị phân giải thành các peptide và axit amin nhỏ trước khi hấp thụ
  • Lipid (chất béo) bị phân giải thành axit béo và glycerol.
  • Carbohydrate được phân giải thành các loại đường đơn giản, hoặc monosaccarit. Amylase tụy phá vỡ một số carbohydrate (đáng chú ý là tinh bột) thành oligosaccarit. Các carbohydrate khác vào ruột già và được xử lý thêm bởi vi khuẩn đường ruột. Một số carbohydrate, chẳng hạn như cellulose, hoàn toàn không được tiêu hóa, mặc dù được tạo thành từ nhiều đơn vị glucose.
  •  Còn chất xơ, lõi tinh bột,… không tiêu hóa được sẽ chuyển xuống ruột già

Thực phẩm tiêu hóa bây giờ có thể đi vào các mạch máu trong thành ruột thông qua sự khuếch tán hoặc vận chuyển tích cực.

Các tế bào biểu mô của nhung mao vận chuyển các chất dinh dưỡng từ lòng ruột vào các mao mạch: axit amin, carbohydrate và lipid. Các chất được hấp thụ được vận chuyển qua các mạch máu đến các cơ quan khác nhau của cơ thể. Đây là nơi chúng được sử dụng để xây dựng các chất phức tạp như protein cần thiết cho cơ thể chúng ta. 

Sự hấp thụ của phần lớn các chất dinh dưỡng diễn ra trong hỗng tràng, trừ các ngoại lệ đáng chú ý sau:

  • Sắt được hấp thụ trong tá tràng.
  • Folate (Vitamin B9) được hấp thu ở tá tràng và hỗng tràng.
  • Vitamin B12 và muối mật được hấp thu ở hồi tràng.
  • Nước được hấp thụ bởi thẩm thấu và lipid được hấp thụ bằng cách khuếch tán thụ động khắp ruột non.
  • Natri bicarbonate được hấp thụ bởi vận chuyển tích cực và đồng vận chuyển cùng glucose và axit amin
  • Fructose được hấp thụ bằng khuếch tán.

Đại tràng (ruột già)

Đại tràng không có enzyme tiêu hóa mà chứa chất nhầy có tính kiềm giúp làm trơn thành ruột khiến phân được di chuyển dễ dàng hơn. Thành phần chính của phân bây giờ ở ruột già chủ yếu là mảnh vụn thức ăn và vi khuẩn. Chức năng của đại tràng là giúp hấp thụ nước và các chất điện giải cùng các vitamin còn sót lại sẽ được hấp thụ nốt, cùng các dưỡng chất được sản sinh nhờ hệ vi sinh đường ruột.

Mất khoảng 36 giờ để phân đi qua đại tràng, vi khuẩn ở đây thực hiện một số chức năng hữu ích, như tổng hợp các loại vitamin khác nhau, xử lý chất thải và cặn lắng thức ăn, bảo vệ cơ thể chống lại vi khuẩn có hại. Cuối cùng, chất thải cùng với chất xơ chưa được tiêu hóa sẽ được đẩy xuống trực tràng.

Trực tràng 

Đây là bộ phận kết nối đại tràng với hậu môn với vai trò giữ chất thải và tham gia vào quá trình đào thải chất thải ra khỏi cơ thể. Các dây thần kinh liên kết truyền thông tin đến vỏ đại não cho bạn biết cảm giác muốn đi đại tiện. Khi đó, trực tràng vận động để đẩy chất thải xuống ống hậu môn và ra bên ngoài.

Hậu môn

Đây là phần cuối cùng của đường tiêu hóa. Chức năng chính, là đựng và đào thải phân, đồng thời tiết dịch nhầy để bôi trơn giúp phân dễ dàng di chuyển ra khỏi cơ thể và hấp thu nước. 

 Thức ăn mất khoảng 24 đến 72 giờ để đi qua toàn bộ đường ống tiêu hóa. Quá trình tiêu hóa thức ăn ở người là quá trình phức tạp nhưng nó rất quan trọng. Vì nhờ quá trình tiêu hóa mà thức ăn có thể được chuyển hóa thành các chất dinh dưỡng để nuôi sống cơ thể. Nếu gặp những vấn đề xấu tác động đến hệ tiêu hóa chúng ta cần lập tức điều trị để tránh làm suy giảm chức năng hệ tiêu hóa, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Hy vọng những thông tin chúng tôi cung cấp ở trên sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cơ thể của mình.

Theo Khánh Chi

Xem thêm: Dạ dày hoạt động như thế nào để tiêu hóa thức ăn

Chia sẻ :
Share on facebook
Share on email
Tin liên quan

THAY ĐỔI CƠ THỂ NGAY HÔM NAY

Liên hệ để được đội nhóm tư vấn trực tiếp

Hotline

0984.641.264

Email

lmsgiambeochuanykhoa@gmail.com

Address

566 Lê Duẩn, Phường Eatam, Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk

THAY ĐỔI CƠ THỂ NGAY HÔM NAY

Liên hệ để được đội nhóm tư vấn trực tiếp

Hotline

0984.641.264

Email

lmsgiambeochuanykhoa@gmail.com

Address

566 Lê Duẩn, Phường Eatam, Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk