Chế độ ăn nhiều đạm và nguy cơ gây suy thận

Bổ sung năng lượng đạm trong tập luyện là thiết yếu làm phục hồi phát triển cơ. Thực phẩm nhiều đạm giúp cung cấp năng lượng cho co vận động, cơ bắp phát triển. Tuy nhiên chế độ ăn nhiều đạm (Protein) quá mức hấp thu và đào thải của cơ thể kéo dài có thể xuất hiện các biến chứng ví dụ giả suy thận, tăng chuyển hóa, tăng men tụy… Cùng LMS tìm hiểu để tránh những sai lầm trong chế độ dinh dưỡng qua bài viết này nhé.

1. Suy thận là gì?

Suy thận là gì?

Suy thận hay suy thận mạn là tình trạng suy giảm chức năng thận hay độ lọc cầu thận. Kết quả là thận không còn chức năng đào thải chất thải cơ thể như ure, creatinin, kali… Ở Việt Nam, số liệu thống kê không chính thức ước tính có khoảng 6 triệu người suy thận và hàng năm có khoảng 8000 trường hợp mắc mới. Biến chứng nguy hiểm nhất của suy thận mạn giai đoạn cuối cần đến các biện pháp thay thế thận nếu không có thể dẫn đến tử vong.

Biểu hiện của bệnh suy thận

Triệu chứng của bệnh thận đa dạng và thường ít biểu hiện ra lâm sàng ngay từ giai đoạn sớm và được phát hiện sớm bằng xét nghiệm máu có tăng nồng độ creatinine. Đa số trường hợp chỉ được phát hiện ngẫu nhiên, nồng độ creatinine máu cao mà không có biểu hiện triệu chứng.

Khi bện nhân có triệu chứng: mệt mỏi, phù, khó thở, thiếu máu, tăng huyết áp, đái ít và một số triệu chứng không đặc hiệu khác như buồn nôn, nôn, da khô thường đã ở giai đoạn nặng.

Suy thận
Triệu chứng của bệnh thận đa dạng và thường ít biểu hiện ra lâm sàng ngay từ giai đoạn sớm

2. Chế độ ăn nhiều đạm kéo dài liên quan tăng creatinin máu

Creatinin là gì?

Creatinin là sản phẩm giáng hóa creatin tại cơ và được thải trừ qua thận. Creatin đóng vai trò quan trọng cho việc sinh ra nguồn năng lượng cho các cơ hoạt động, creatin được sử dụng trong cơ sẽ tạo thành creatinin và được thải trừ qua thận. 

Giá trị của xét nghiệm creatinin

Định lượng creatinin máu là xét nghiệm thường quy trong khám tầm soát sức khỏe. Đo creatinin máu gián tiếp đánh giá độ lọc cầu thận (eGFR) giúp chẩn đoán sớm và phân độ suy thận.

Giai đoạn Mô tả GFR

mL/min/1.73m2

1 Thận bị hư hại rất nhẹ (slight) với sự gạn lọc tăng lên hay bình thường Hơn 90
2 Chức năng thận giảm nhẹ 60 – 89
3 Chức năng thận giảm ở mức độ trung bình 30 – 59
4 Chức năng thận giảm ở mức độ nghiêm trọng 15 – 29
5 Suy thận cần chạy thận hoặc cấy ghép Thấp hơn 15

Các yếu tố ảnh hưởng creatinin máu

Chỉ số creatinin có thể tăng giả ở những trường hợp có trọng lượng cơ bắp lớn, chế độ ăn nhiều thịt, sử dụng các chế phẩm bổ sung creatin… Trong thịt chứa nhiều rất creatin, việc sử dụng quá nhiều thịt làm tăng hấp thu creatin tại ruột, tăng thải trừ creatinin qua nước tiểu. Nồng độ creatinin trong máu và trong nước tiểu có thể tăng đột ngột sau khi ăn quá nhiều thịt.

Chế độ ăn quá nhiều thịt đỏ liên quan đến tăng creatinin máu

Do đó, việc bổ sung nhiều thực phẩm giàu đạm có thể gây tăng giả creatinin máu. Chính tình trạng tăng giả Creatinin gây nhầm lẫn cho các bác sĩ trong quá trình khám và tư vấn sức khỏe, nếu sử dụng Creatinin làm công cụ đánh giá chức năng thận.

Đại đa số các phòng khám và bệnh viện tại Việt Nam sử dụng creatinin để tầm soát và đánh giá chức năng thận. Một số xét nghiệm chính xác hơn tuy nhiên chưa được phổ biến như Cystatin C… Do đó, nếu trước khi làm xét nghiệm bạn sử dụng nhiều các chế phẩm từ đạm, nguy cơ sai số xét nghiệm là rất lớn có thể lên tới 30%.

Ví dụ giá trị bình thường Creatinin ở nam giới là 80-120 µmol/l (khác biệt giữa các cơ sở xét nghiệm). Tuy nhiên, nếu khi làm xét nghiệm bạn tiêu thụ nhiều đạm, kết quả có thể tăng tối đa lên tới 160 µmol/l. Nếu bạn là nam giới khỏe mạnh, tương đương chức năng thận (ước đoán theo Creatinin) còn 47ml/phút/1,73 m2 da. Bác sĩ nếu không chuyên về thận, hoặc chưa có kinh nghiệm có thể trả lời bạn đang trong bệnh thận mạn giai đoạn 3.

Chế độ ăn quá nhiều thịt đỏ liên quan đến tăng creatinin máu

3. Chế độ ăn nhiều đạm có gây suy thận

Về mặt lý thuyết, người ta lo ngại rằng lượng protein cao có thể thúc đẩy tổn thương thận do tăng áp lực cầu thận và tăng quá trình lọc cầu thận một cách mãn tính. Điều này đã được chứng minh trên những người đã mắc bệnh thận mạn, chế độ ăn không kiểm soát đạm làm tăng nguy cơ tiến triển bệnh, kéo đến suy thận giai đoạn cuối cần phải chạy thận nhân tạo. Tuy nhiên, trên đối tượng người trưởng thành khỏe mạnh, đây là vấn đề đang còn tranh cãi.

Trên thực tế, nhiều vận động viên có thói quen tiêu thụ protein vượt quá 2,0 g/kg/ngày. Việc bổ sung các acid amin sẽ làm tăng thêm mức protein trong khẩu phần ăn hàng ngày. Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy dân số này có nguy cơ mắc bệnh thận cao hơn hoặc mất chức năng thận.

Một nghiên cứu kéo dài 6 tuần so sánh tác động của chế độ ăn giàu đạm cho thấy, tác động của chế độ ăn lên các xét nghiệm chẩn đoán bệnh hơn là thực sự gây tổn thương thận. Chức năng thận không được đo trực tiếp, mà thông qua công thức eGFR dựa trên creatinin máu. Mà creatinin máu liên quan trực tiếp đến chế độ ăn hàng ngày. 

4. Cần làm gì khi tăng creatinin máu

Nếu bạn xét nghiệm có tăng creatinin máu, hãy bình tĩnh. Có thể bạn hiện chưa có một chế độ dinh dưỡng phù hợp. Việc tăng creatinin máu có thể chỉ là giả không phản ánh đúng chức năng thận hiện tại của bạn. 

Cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm

Để có kết quả xét nghiệm chính xác, trước khi xét nghiệm máu 3 ngày bạn nên hạn chế ăn uống quá nhiều, giảm sử dụng các chế phẩm bổ sung đạm, hạn chế các chất rượu bia, thuốc lá… Không nên đánh giá chẩn đoán ngay suy thận từ lần xét nghiệm đầu tiên. Bạn nên theo dõi và xét nghiệm kiểm tra ít nhất sau 3 tháng sau khi đã thay đổi chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Một số xét nghiệm khác giúp hỗ trợ kiểm tra chức năng thận như siêu âm bụng tổng quát, tổng phân tích nước tiểu, công thức máu… là những xét nghiệm đơn giản có thể làm tại nhiều phòng khám trên toàn quốc.

Khi kết quả xét nghiệm nghi ngờ tăng creatinin máu do chế độ ăn bạn cần trao đổi với bác sĩ dinh dưỡng để điều chỉnh cân bằng khẩu phần ăn trong ngày.

Như vậy, một chế độ ăn cân bằng đường, đạm, mỡ và các vi chất giúp cơ thể phục hồi tốt sau tập luyện đồng thời xây dựng cơ bắp chắc khỏe. Nên cân bằng thành phần dinh dưỡng và đa dạng hóa nguồn cung cấp năng lượng để duy trì một cơ thể khỏe mạnh.

Tài liệu tham khảo:

Chronic Kidney Disease, Dialysis, and Transplantation: A Companion to Brenner and Rector’s The Kidney

Martin, W. F., et al., (2005), Dietary protein intake and renal function. Nutrition & metabolism.

Theo BS Hồng Quân

Xem thêm: Muối – kẻ thù của bệnh tăng huyết áp

Chia sẻ :
Share on facebook
Share on email
Tin liên quan

THAY ĐỔI CƠ THỂ NGAY HÔM NAY

Liên hệ để được đội nhóm tư vấn trực tiếp

Hotline

0984.641.264

Email

lmsgiambeochuanykhoa@gmail.com

Address

566 Lê Duẩn, Phường Eatam, Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk

THAY ĐỔI CƠ THỂ NGAY HÔM NAY

Liên hệ để được đội nhóm tư vấn trực tiếp

Hotline

0984.641.264

Email

lmsgiambeochuanykhoa@gmail.com

Address

566 Lê Duẩn, Phường Eatam, Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk